Το ηφαίστειο της Σαντορίνης, λόγω της εντυπωσιακής του δραστηριότητας και της τεράστιας καταστροφής που προκάλεσε στο παρελθόν, έχει εμπνεύσει πολλούς μύθους και θρύλους. Ακολουθούν μερικοί από τους πιο γνωστούς:
Ο Μύθος της Χαμένης Ατλαντίδας.
Ένας από τους πιο διάσημους μύθους που συνδέεται με το ηφαίστειο της Σαντορίνης είναι αυτός της Χαμένης Ατλαντίδας. Ο Πλάτωνας, στα έργα του Τίμαιος και Κριτίας, περιγράφει έναν πανίσχυρο και προηγμένο πολιτισμό που εξαφανίστηκε ξαφνικά μέσα στη θάλασσα μετά από μία τρομερή φυσική καταστροφή.
Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι η περιγραφή αυτή ταιριάζει με την καταστροφή του Μινωικού πολιτισμού λόγω της έκρηξης του ηφαιστείου της Σαντορίνης γύρω στο 1600 π.Χ. Η έκρηξη αυτή προκάλεσε τεράστια τσουνάμι που έπληξαν την Κρήτη, πιθανώς οδηγώντας στην κατάρρευση της Μινωικής κοινωνίας.
Ο Μύθος του Ηφαίστου και των Κυκλώπων.
Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο θεός Ήφαιστος, θεός της φωτιάς και της μεταλλουργίας, είχε τα εργαστήριά του σε ηφαιστειακές περιοχές, όπως η Λήμνος και η Αίτνα. Μερικές παραδόσεις αναφέρουν ότι είχε εργαστήρι και στη Σαντορίνη, όπου δημιουργούσε όπλα και θωρακίσεις για τους θεούς του Ολύμπου.
Οι Κύκλωπες, γιγάντια μυθικά όντα με ένα μάτι, λέγεται πως ζούσαν μέσα στο ηφαίστειο και βοηθούσαν τον Ήφαιστο να κατασκευάζει κεραυνούς για τον Δία. Όταν το ηφαίστειο εκρήγνυται, οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι ήταν αποτέλεσμα της μανίας του Ήφαιστου ή της δράσης των Κυκλώπων στο υπόγειο εργαστήριό τους.
Ο Μύθος της Κατάρας των Θεών
Ένας παλιός θρύλος της Σαντορίνης αναφέρει ότι το νησί και το ηφαίστειο δημιουργήθηκαν ως τιμωρία από τους θεούς. Σύμφωνα με τον μύθο, ένας αρχαίος λαός που ζούσε εκεί αμάρτησε εναντίον των θεών, και ως τιμωρία η γη άνοιξε και τους κατάπιε, δημιουργώντας την καλντέρα.
Αυτός ο μύθος μοιάζει με πολλές ιστορίες παγκόσμιων κατακλυσμών, όπως ο Κατακλυσμός του Δευκαλίωνα στην ελληνική μυθολογία, ή ακόμα και ο βιβλικός κατακλυσμός του Νώε.
Ο Μύθος του Νησιού που Γεννήθηκε από τη Θάλασσα
Ένας άλλος τοπικός μύθος αναφέρει ότι η Σαντορίνη αναδύθηκε από τη θάλασσα ως δώρο των θεών. Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική παράδοση, ο θεός της θάλασσας Ποσειδώνας χτύπησε με την τρίαινά του τη θάλασσα και από τα νερά ξεπήδησε ένα φλεγόμενο νησί, που αργότερα έγινε η Σαντορίνη.
Υπάρχει και ένας ακόμα μύθος, που συνδέεται με τους Αργοναύτες.
Καθώς οι Αργοναύτες απομακρύνονταν από την Κρήτη, αντιμετώπισαν έναν ανεμοστρόβιλο που έφερε βαθύ σκοτάδι και σχεδόν τους τύφλωσε. Σε αυτήν την κρίσιμη στιγμή, ο θεός Απόλλωνας επέλεξε να φέρει φως στην αβεβαιότητα, αναδεικνύοντας με μια λαμπερή ακτίνα την έξοδο στον απέραντο ορίζοντα. Ο Ιάσονας και οι Αργοναύτες ακολούθησαν αυτό το φως, κατευθυνόμενοι προς μια νήσο που από τότε αποκαλείτο Ανάφη (παρουσιάζομαι), όπου θα βρίσκανε προσωρινό καταφύγιο και ξεκούραση. Λίγο μετά την αναχώρησή τους από την Ανάφη, ο Εύφημος βίωσε μια προφητική εμπειρία στον ύπνο του. Είδε το χώμα που είχε πάρει από τον θεό Τρίτωνα, να βρέχεται από σταγόνες γάλακτος και να γεννιέται από το εσωτερικό του μια απίστευτα όμορφη νεαρή γυναίκα. Εκείνη του αποκάλυψε ότι ήταν η κόρη του Τρίτωνα και της Λιβύης, και τον παρακάλεσε να την επιστρέψει στην θάλασσα ώστε να συναντήσει τις Νηρηίδες, τις θαλάσσιες νύμφες.
Κι εκείνη του υποσχέθηκε να αποκτήσει ανθρώπινη μορφή για να προσφέρει την υπηρεσία της στους απογόνους του. Ο Εύφημος, επικαλούμενος τον Ερμή, τον θεό των ονείρων, μοιράστηκε με τον Ιάσονα το περιεχόμενο του όνειρού του. Εκείνος, αφού τον άκουσε, πρότεινε στον Εύφημο να ρίξει τον σβόλο γεμάτο χώμα στη θάλασσα, καθώς το χώμα αυτό που είχε αποκτήσει από τον Τρίτωνα συμβόλιζε την παραχώρηση από τον θεό δικαιωμάτων κυριαρχίας στους απογόνους του πάνω στη Λιβύη. Ο Εύφημος άφησε τον σβόλο να αφεθεί στα νερά της θάλασσας και στη συνέχεια, από αυτό ακριβώς το σημείο, αναδύθηκε ένα μαγευτικό, όμορφο νησί που αρχικά ονομάστηκε Καλλίστη, που σημαίνει «Ωραιότατη».
Η Καλλίστη αποτελεί το ηφαιστειογενές νησί της Σαντορίνης, το οποίο και σήμερα φέρει τα απομεινάρια ενός ηφαιστείου στο κέντρο του. Αυτό αποδεικνύει με τον τρόπο του ότι πιθανώς ξεπετάχτηκε από τα βάθη του Αιγαίου πελάγους. Στο μέλλον, κατά την άφιξη αποίκων από τη Σπάρτη, με ηγέτη τον Θήρα, το νησί μετονομάστηκε σε Θήρα.
Ο Θρύλος της "Καταραμένης Νύφης".
Ένας νεότερος λαϊκός μύθος αναφέρει ότι σε κάποιο χωριό της Σαντορίνης ζούσε μια νέα γυναίκα που επρόκειτο να παντρευτεί. Ωστόσο, την ημέρα του γάμου της, προδόθηκε από τον αγαπημένο της και καταράστηκε όλο το νησί να καταστραφεί.
Λίγες μέρες αργότερα, το ηφαίστειο εξερράγη, και το χωριό της θάφτηκε κάτω από στάχτες και λάβα. Ο θρύλος λέει ότι το φάντασμά της περιπλανιέται ακόμα στην καλντέρα τις νύχτες, θρηνώντας την προδοσία της.
Με πληροφορίες από mythologika, ekriti